بیایید ایرانی صحبت کنیم!

اخیراً دکتر احمدی نژاد در همایش ایرانیان خارج از کشور عنوان کرده اند: «بیایید ایرانی حرف بزنیم» وسپس جملاتی را بر زبان رانده اند که حتی در جمع های خصوصی نیز استفاده از آن ها موجب شرمساری و شماتت است.

در این موضوع که رییس جمهور به عنوان سمبل و نماد یک جامعه می بایست سنجیده، متفکرانه و در شأن فرهنگ کشور سخن براند به حکم بداهت سخنی نمی گویم.

اما آن چه به شدت تأثر برانگیز است ارتباط چنین سخنانی به ایرانیان آن هم در شرایطی است که خبرگزاری ها و شبکه های خبری به سرعت در حال مخابره برنامه به سراسر جهان هستند و حیرت انگیز تر تشویق حاضرین به هنگام استفاده از چنین جملاتی است که متأسفانه این حرکت از سوی دکتر حداد عادل که ریاست فرهنگستان زبان و ادب فارسی را برعهده دارند نیز به چشم آمد.

کلام و نحوه ی استفاده از آن بارها در آیات قرآن، روایات، احادیث، ادبیات فارسی و حتی باورهای عامیانه و فلکلور مورد اشاره قرار گرفته است که به تفکیک اشاره می شود:

الف: آیات و احادیث

در قرآن هنگامی که از خلقت انسان (که مهمترین بخش آفرینش است) سخن به میان می آید، در اهمیت بیان می گوید:

اَلرَّحْمنَُ عَلَّمَ الْقُرْآنََ خَلَقَ الاِْنْسانََ عَلَّمَهُ الْبَیانَ

خداوند رحمان ، قرآن را تعلیم داد، انسان را آفرید، و به او (بیان ) آموخت.

بدیهی است که اهمیت کلام در آن است که انـسـان بـا قـدرت بیان و به وسیله کلام، معلوماتى را که در باطن اندوخته، ظاهر مى سازد و نـهـفـتـه هـاى درونـى خـود را آشـکـار مـى کـنـد و آنـچـه را کـه خـود ادراک کـرده ، بـه دیـگـران مـنـتـقـل مـى سازد. همچنین خطاب به پیامبر عزیز (ص) نازل شده : 

قُلْ لِعِبادى یَقُولُوا الَّتى هِىَ اَحْسَنُ
به بندگانم بگو بهترین سخن را بگویند.

بدیهی است خوبی ها و بدی ها که دو وزنه ی اصلی رفتار به حساب می آیند توسط کلام منتقل می شوند. از امـام سـجـاد (ع) پرسیدند: سخن و سکوت کدامیک بر دیگرى برترى دارد؟ حضرت در پاسخ فرمود:
«بـراى هـر یـک از ایـن دو آفـت هـایـى اسـت، ولى اگـر از آفـت مـصـون و سـالم بـاشـنـد، کـلام افضل و برتر است ، زیرا خداوند هیچ یک از پیامبرانش را به سکوت مبعوث نکرده است، بلکه آنها مأموریت داشتند با مردم سخن بگویند و با بیان خود آنان را به صلاح و رستگارى دعوت کـنـنـد و نـیـز هیچ کس با سکوت مستحقّ بهشت و لایق ولایت الهى نمى شود و از عذاب دوزخ مصون نـمـى مـانـد، نـیـل بـه رحـمت الهى و نجات از عذاب او در پرتو سخن گفتن است. من هرگز ماه را نظیر آفتاب قرار نمى دهم ... .شما خود فضل سکوت را با کلام توصیف مى کنى، در حالى که هرگز فضل کلام را با سکوت نمى توان توصیف کرد. 

همچنین آمده است که از امام على (ع) پرسـیـدنـد، زیباترین مخلوقات خدا کدام است؟ فرمود: کلام. گفتند: زشت ترین آنها کدام است؟ باز هم فرمود: کلام، سپس فرمود:
بِالْکَلامِ ابْیَضَّتِ الْوُجُوهُ وَ بِالْکَلامِ اسْوَدَّتِ الْوُجُوهُ
چهره ها با سخن سفید مى شوند و با سخن سیاه مى گردند.
این کلام حضرت بیان گر تأثیرات متافیزیکی کلام در زندگی مادی و روحانی انسان است.

در نهج البلاغه ارزشمند نیز حضرت فرموده است:

فَکِّرْثُمَّ تَکَلَّمْ تَسْلَمْ مِنَ الزَّلَلِ 
بیندیش ، سپس سخن بگو تا از لغزش ها در امان باشى.


در سخنى دیگر اندیشه پیش از سخن را نشانه خردمندى و ناپخته سخن گفتن را علامت بى خردى دانسته اند:


لِسانُ الْعاقِلِ وَراءَ قَلْبِهِ وَ قَلْبُ الاَْحْمَقِ وَراءَ لِسانِهِ
زبان خردمند در آن سوى قلب او، و قلب ابله در آن سوى زبان اوست.

این بخش را علی رغم این که سخن بسیار دارد ولی با حدیثی از پیامبر گرامی اسلام به پیان می برم:

مَنْ لَمْ یَحْسُبْ کَلامَهُ مِنْ عَمَلِهِ کَثُرَتْ خَطایاهُ وَ حَضَرَ عَذابُهُ 
کـسـى کـه سـخـن خـود را جـزء اعمالش به حساب نیاورد (و بى پروا حرف بزند)، لغزشهایش بسیار و عذابش نزدیک شده است .

ب: ادبیات فارسی

ادب مرد به ز دولت اوست

این سخن را بارها و بارها شنیده ایم. حضور و نقش کلام در ادبیات فارسی بر کسی پوشیده نیست و اصولا این کلام فاخر است که ادبیات را بوجود می آورد. آن بخش از ادبیات که مملو از مطالبی پیرامون کلام است، ادبیات تعلیمی خوانده می شود که بوستان و گلستان سعدی بهترین نمونه ی آن محسوب می شوند.

زبان در دهان دانی ای مرد چیست/کلید در گنج صاحب هنر

چو در بسته باشد چه داند کسی/که گوهر فروش است یا پیله ور

**********************

در ابتدا که دست به نوشتن بردم فکر نمی کردم تا این مرحله بسط و گسترش پیدا کند. در این لحظه احساس خستگی می کنم و خبر درگذشت یکی از عزیزان نیز مرا محزون ساخته است. «کی شعر تر انگیزد خاطر که حزین باشد». فعلا نمی توانم این مطلب را ادمه دهم و سعی می کنم بصورت مقاله ای مجزا بعدا روی وبلاگ قرار دهم.

به هر روی اگر جناب رییس جمهور همین حدیث حضرت امیر (ع) را به گوش می گرفتند، این همه شور و شرر برپا نمی شد.

عَوِّد لِسانَکَ حُسْنَ الْکَلامِ تَاءْمَنِ الْمَلامَ
زبانت را به زیباگویى عادت بده تا از سرزنش در امان بمانى

/ 5 نظر / 12 بازدید
سپیده

بسیار نیکو و زیبا به این مسئله اشاره کردید من هم فکر می کنم ایرانی بر قله ی ادبیات ایستاده و این س نوع سخن راندن در وقار ایرانی نمی گنجد

محمدرضا طاهری

سلام... امروز چند دقيقه اي منتظر شدم فرصتي پيش بياد به درد دلي در همين موضوعات با شما بنشينم كه سرتان شلوغ بود و نشد و ما رفتيم... اما انگار جناب رئيس جمهور دوست دارد سرزنش شود و لذت مي برد از اينگونه غوغاهايي كه راه مي اندازد.... خداوند اين دو سه سال حكومت ايشان را هم به خير و خوشي بگذراند كه معلوم نيست اگر اين وضع ادامه پيدا كند چه خواهد شد... ... نكته اي كه درباره مرگ محمد نوري نوشتيد خيلي به فكرم فرو برد: بر این باورم که حکمت بالغه ای در این اتفاقات وجود دارد و ما نیز باید در پذیرش و همسو با جهان هستی باشیم... ... ترسم كه اشك در غم ما پرده در شود....

نیلو

متاسفم ! حقیقتا حیف شد ...

مهسا

چی بگم دوست عزیز؟ این داستان و ان ماجرای کهن ِ قدمت ِ تاریخ ایران و ان تفاخر هم نسل و نژادِ کوروش و این سکوت با هم هیچ جوره جور در نمیان!

مهران

پور صابری میگفت: تا مرد سخن نگفته باشد..... یادش بخیر...